alan2
nerdeyim

PORTEKİZ'DE EĞİTİM

(Özet Bilgiler)

Portekiz Anayasası Portekiz vatandaşlarının en temel haklarından birinin eğitim ve eğitimde fırsat eşitliği olduğuna işaret etmekte ve bu çerçevede devletin bu alandaki sorumluluklarını açıkça sıralamaktadır. (Madde 74 ve 75). Bununla birlikte Portekiz'in bugün için en önemli sorunlarından birini eğitim sisteminin yetersizliği, çağdaş gereksinimlerin gerisinde kalması teşkil etmektedir. Bu durum en üst düzeyde ileriye yönelik kaygılara da yol açmaktadır. Nitekim Cumhurbaşkanı Sampaio ve Başbakan Barroso başta olmakla Portekizli yöneticilerin her vesileyle vurguladığı hususlardan başlıcasını ülkede eğitim alanında gerekli reformların atılması ihtiyacı teşkil etmektedir. Portekiz eğitim konusunda AB'nin de en geri ülkelerinden biri konumundadır. Ülkede okuma-yazma bitmeyenlerin oranı da çok yüksektir. Nitekim Portekiz Ulusal İstatistik Merkezince son olarak yapılan bir araştırma ülkede 840 bin kişinin (%11 kadın, %6 erkek) okuma-yazmasının olmadığını, ülke genelinde bu oranın 1991'de %1I civarında iken son 10 yılda ancak %9'a indirilebildiğini ortaya koymuştur.

Portekiz aynı şekilde eğitim alma süresi bakımından da OECD ortalamasının gerisinde kalmaktadır. Çeşitli araştırmalar 25-29 yaş grubunun sadece %24'ünün lise eğitimini tamamladığını göstermektedir. (AB ortalaması %58'dir). Öte yandan son yıllarda eğitim alanına yönelik olarak gerçekleştirilen büyük yatırım ve harcamalar neticesinde genç neslin (18-24 yaş grubu) lise eğitimini tamamlama oranı % 60 civarına yaklaşabilmiştir. Ancak ortaokul sonrası eğitimine devam etmeyen Portekiz vatandaşlarının genel ortalaması halen Avrupa'nın en yüksek oranlarından birini teşkil etmektedir.

Portekiz coğrafi bakımdan küçük bir ülke olmasına karşın, eğitim alanında bölgesel düzeyde benzeri ağır sorun ve dengesizliklerle karşı karşıya bulunmaktadır. Bu meyanda ülkede okuma yazma bilmeyen kesimin büyük bir çoğunluğunun Portekiz'in ülkenin kuzey bölgelerinde yoğunlaştığı, orta ve güney bölgelere inildiğinde ise bu oranın nisbeten azaldığı görülmektedir.

Portekiz'de eğitime yönelik kamu harcamaları, 1985'de GSM'nın % 4'ünden 2000'de %5.4 civarına yükselmiştir. Bu oran ise OECD ortalamasına oldukça yakındır. Öte yandan, ülkede özel öğretimin payının yüksek (orta öğretimde öğrencilerin yaklaşık %12-13'ü) olduğu da görülmektedir. Portekiz anayasasının ilgili maddeleri bu konuda devletin ilgili kanunlar çerçevesinde özel öğretimi kabul ettiğini ve denetleyeceğini ifade etmektedir.

2002 bütçesinde temel Öğretim için 5792 milyon Euro'luk pay ayrılmıştır. Bu oran 2003 yılı bütçesi için 5729 milyon Euro civarındadır.

AB fonları ülke eğitiğimin gelişiminde her zaman önemli bir rol oynamıştır. Bu meyanda geçtiğimiz dönemde bu fonların % 7-8 kadarı eğitim alanında kullanılmıştır.

Portekiz'de ilk-orta ve lise düzeyinde eğitim/öğretim Eğitim Bakanlığının (Bakan Prof. David Justino) görev alanına girerken, bilim ve yüksek eğitim ise ayrı bir Bakanlık uhdesindedir. (Bilim ve Yüksek Eğitim Bakanı: Prof.Pedro Lynce).

Portekiz hükümetleri eğitim alanındaki sorunların aşılabilmesi amacıyla bugüne kadar çeşitli reform paketleri öngörmüşlerdir. Bu çerçevede dönemde temel eğitimde genel bir reform gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Ancak bugüne kadarki reform çabalarının arzulanan sonucu vermediği yetkililerce ifade edilmektedir.

Portekiz eğitim sistemi 14 Ekim 1986 tarihli ve 46-86 sayılı temel yasa ile düzenlenmiş, bu yasada 19 Eylül 1997'de (115-97) bazı değişiklik ve ilaveler yapılmıştır. Sözkonusu yasada da önümüzdeki dönemde bazı yeni düzenlemelerin yapılmasının öngörüldüğü bilinmektedir. Bu çerçevede ülkede eğitim kalitesinin yükseltilmesi öğrencilerin daha katılımcı bir eğitime yönlendirilmeleri, araştırmanın geliştirilmesi ve yaşam boyu Öğrenim gibi hususlar üzerinde çalışılmaktadır.

Portekiz eğitim sistemi okul öncesi, okul ve okul-ilerisi dönem olarak üç aşamalı şekilde ele alınmaktadır. Temel ve mecburi okul eğitimi 6 yaşında başlamakta ve 15 yaşma kadar sürmektedir. Eğitim ücretsizdir. 9 yıllık bu dönem 3 aşamalı (4+2 ve 3 yıl olarak gerçekleştirilmektedir. Temel ve mecburi eğitimini tamamlamış öğrenciler üç yıl süren lise Öğrenimine başlama hakkım kazanmaktadırlar. Bu dönemde öğrenciler tercih ve eğilimlerine göre belirli bir eğitim farklılaşmasına gidebilmekte, üniversiteye veya çalışma/iş hayatına hazırlanabilmektedirler.

Portekiz'de Özel ihtisas kurumları İse fizik engellilerin eğitimi, mesleki eğitim, açık öğretim ve yurtdışında Portekiz dili eğitimi gibi alanları kapsamaktadır.

Ulusal Eğitim Kurulu: Portekiz'de tamamen bir danışma organı niteliğinde kurulmuş olup, eğitim sürecine ülkenin farklı sosyal, kültürel ve iktisadi güçlerinin de katılımına imkan tanımaktadır.

Portekiz'de Yüksek Eğitim

Portekiz'de tarihi 13. yüzyıla dayanan köklü bir üniversite eğitimi geleneği mevcuttur. Kral Dinis'in 1290 yılında ülkede bir yüksek eğitim kurumunun tesisini emreden fermanıyla ve Lizbon ve Coimbra'da eşzamanlı olarak iki üniversitenin kurulma çalışmalarına başlanması bunun ilk adımı kabul edilmektedir. Ülkede ilk üniversite bu çerçevede 13. yüzyılda Coimbra'da tesis edilmiştir.

Bilim ve Yüksek Eğitim Bakanlığının (Bakan Prof.Dr.Lynce) görev alanına giren Portekiz yüksek eğitim sistemi üniversite ve politeknik (ortalama 8 sömestr sürmektedir) eğitimi içermektedir. Üniversite (lisans) eğitiminin (4-6 yıl arasında değişmektedir) üzerine akademik çalışmalarını sürdüren öğrenciler mestrado (yüksek lisans) ve Doutoramento (doktora) derecelerine hak kazanmaktadırlar.

2002 bütçesinde üniversite/bilimsel araştırma kalemine 1963 milyon Euro, 2003 bütçesinde ise 1899 milyon Euro tahsis edilmiştir.

Portekiz anayasasına göre üniversiteler gerekli iç düzenlemelerini yapabilme imkanına ve bilimsel, eğitim, idari ve mali otonomi konularda otonom bir yapıya sahip bulunmaktadırlar.

Öte yandan, ülkede konumlan itibariyle bir ölçüde farklılık gösteren yüksek Öğretim kurumları da mevcuttur. Bunlardan Portekiz Katolik Üniversitesi Portekiz İle Vatikan arasındaki konkordota çerçevesinde 1971'de kurulmuş olup aynı zamanda üniversite eğitimi de vermektedir. Askeri akademilerle Yüksek Polis Enstitüsü de keza Eğitim Bakanlığı ve diğer ilgili Bakanlıklarla birlikte eşgüdüm içinde eğitim vermekte olup, öğrenciler lisans derecelerine hazırlanmaktadır.

Yüksek eğitimde genel kontenjanın % 7'lik bölümü diğer ülkelerden gelen Portekizli göçmenlere ayrılmıştır.

Diğer taraftan ülkedeki yüksek öğrenim kurumlarında önemli bir kontenjan açığı olduğu da ifade edilmektedir.

Yabancılara eğitim yardımı: Portekiz eğitim İşbirliği anlaşmalarının bulunduğu ülkelerin öğrencilerine burs imkanları tanımaktadır. Aynı şekilde çeşitli yabancı üniversitelerle imzalanmış olan kültür işbirliği anlaşmaları çerçevesinde de "Camoes Enstitüsü" tarafından Portekiz dili ve kültürü eğitim bursları verilmektedir.

Portekiz AB üyesi olarak AB Socrates/Erasmus programlan çerçevesinde de diğer ülkelerle eğitim işbirliğinde bulunmaktadır.

Portekiz'de yüksek öğrenim kurumları:

Devlet Üniversiteleri 14
(Toplanı 64 fakülte, enstitü ve yüksek okul)

Özel Üniversiteler l O
(Toplam 110 fakülte, enstitü ve yüksek okul)

Politeknik enstitüler 18
(Bünyelerinde 97 yüksek okul mevcuttur)

Askeri/Polis akademi-okul ve enstitüsü 7

Yüksek öğrenim öğrenci sayısı (2001) : 380.000

Genel öğrenci sayısı (2001) : 2 123 748
(T emel-Lise- Yüksek)

Öğretmen sayısı (yüksek öğrenim hariç) : 163 694

TÜRKİYE-PORTEKİZ EĞİTİM İLİŞKİLERİ

Portekiz'de çok az sayıda (200) kadar Türk vatandaşımızın yaşamakta olması nedeniyle İki ülke arasındaki eğitini ilişkilerinin de nisbeten düşük düzeyde olduğu söylenebilir. Yine bu durumla bağlantılı olarak ülkede eğitim görmekte olan vatandaşlarımızın sayısı da oldukça azdır.

Bununla birlikte arzulanan düzeyde olmasa da bu alanlarda iki ülke arasında çeşitli boyutlarda ilişki ve işbirliği gerçekleştirilmektedir. Bu meyanda Portekiz'de dört Öğretim görevlimiz (ikisi Lizbon'da diğer ikisi Braga şehrinde) çeşitli üniversitelerde görev yapmaktadırlar. Yine aynı şekilde 2002 yılı içinde Ege Üniversitesinden su ürünleri uzmanı iki akademisyenimiz Lizbonda eğitim görmüşlerdir. 2002-2003 döneminde ise Yıldız Teknik Üniversitesi ile Lizbon Teknik Üniversitesi arasında şehir planlamacılığı konusunda yürütülmekte olan öğrenci teatisi programları çerçevesinde iki Öğrencimiz Lizbon'a gelerek dil eğitimine başlamışlardır. Bu öğrenciterimiz Portekizce dil kursunu müteakiben de yüksek lisans programına başlayacaklardır.

İki ülke arasındaki eğitim ilişkilerinin arzulanan seviyede olmamasında bir önemli nedenin de dil zorluklarından kaynaklandığı belirtilebilir. Bilindiği üzere her iki ülkede de üniversitelerde ilgili bölümlerde Portekizce ve Türkçe dil disiplinleri bulunmamaktadır.

Ülkede eğitim alanında faaliyet gösteren herhangi bir Türk kuruluşu veya ortaklığı da mevcut değildir.

Öte yandan Lizbon Üniversitesinde geçtiğimiz aylarda gerçekleştirilen bir görüşmede Büyükelçiliğimize Üniversite bünyesinde bir Türkçe dil kursunun başlatılabileceği, bu konuda işbirliğine hazır olunduğu ifade edilmiştir. Lizbon Üniversitesinin önerisi ilgili makamlarımızın dikkatine getirilmiş olup, bu konudaki çalışmalar halen sürdürülmektedir. Sözkonusu programların gerçekleştirilebilmesi özellikle eğitim alanındaki ilişkilerimize büyük katkı sağlayacak ileriye yönelik işbirliğine Önemli bir zemin hazırlayabilecektir.