10 Aralık Dünya İnsan Hakları Günü
İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ
Önsöz
İnsanlık topluluğunun bütün üyelerinde bulunan onurun;
eşit ve başkasına aktarılamaz hakların tanınması, dünyada özgürlük, adalet
ve barışın temeli olduğu,
İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesi insanlık vicdanını
isyana yönelten zorbalıklara yol açmış olduğu ve insanları korku ve yoksulluktan
kurtulmuş, söz ve inanç özgürlüğüne kavuşmuş bir dünya kurulması insanoğlunun
en yüksek ideali olarak ilan edilmesi olduğu,
İnsanın baskıya, baskı yönetimine karşı son çözüm olarak
ayaklanmak zorunda kalmaması için, insan haklarının bir hukuk düzeniyle
korunması bir zorunluluk olduğu,
Devletler arasında dostça ilişkilerin geliştirilmesi zorunlu olduğu,
Birleşmiş Milletleri Halkları Antlaşma'da, insanın temel
haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine
olan inançlarını bir kez daha açıklamış oldukları ve toplumsal ilerlemeyi
kolaylaştırmaya, daha geniş bir özgürlük içerisinde, daha iyi yaşam koşulları
oluşturmaya karar verdiklerini bildirmiş bulundukları,
Üye devletler, Birleşmiş Milletler örgütü ile işbirliği yaparak,
insan haklarına ve temel özgürlüklere bütün dünyaca saygı gösterilmesinin
sağlanmasını üstlenmiş oldukları,
Bu hak ve özgürlüklerin herkesçe özdeş biçimde anlaşılması,
yukarıdaki üstlenmenin yerine getirilmesi açısından çok büyük önem taşıdığı
için,
Genel Kurul
Toplumun her bir birey ve her bir organının, bu Bildirge'yi
her zaman göz önünde tutarak, söz konusu hak ve özgürlüklere saygıyı geliştirmek
için eğitim ve öğretim yoluyla ve gerek üye devletlerin halkları arasında,
gerek üye devletlerin yönetimi altındaki bölgelerin halkları arasında
bu hak ve özgürlüklerin evrensel ve etkin biçimde benimsenmesi ve uygulaması
için giderek gelişen ulusal ve uluslararası önlemler aracılığıyla harcayacağı
çabalarda bütün halklar ve devletler için ortak standart olarak işbu Evrensel
İnsan Hakları Bildirgesi'ni ilan eder.
Madde 1: Bütün insanlar özgür; onur ve hakları yönünden eşit doğarlar.
Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşçe davranmalıdırlar.
Madde 2: Herkes, ırk, renk, cins, dil, din, siyasal ya da her hangi
bir başka inanç, ulusal ya da toplumsal köken, varlıklılık, doğuş ya da
herhangi bir başka ayrım gözetilmeksizin bu Bildirge'de açıklanan bütün
haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir.
Bundan başka, ister bağımsız ülke uyruğu olsun, isterse bağımlı, özerk
olmayan ya da başka bir egemenlik kısıtlamasına bağlı ülke uyruğu olsun,
bir kişi hakkında, uyruğu bulunduğu devlet ya da ülkenin siyasal, adli
ya da uluslararası durumu bakımından hiçbir ayrım gözetilmeyecektir.
Madde 3: Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullanılamaz; kölelik
ve köle alım satımı her türlü biçimiyle yasaktır.
Madde 5: Hiç kimse işkenceye ya da acımasız, insanlık dışı ya da
onur kırıcı ceza ya da muameleye uğratılamaz.
Madde 6: Herkes, nerede olursa olsun, kişiliğinin tanınması hakkına
sahiptir.
Madde 7: Yasa önünde herkes eşittir ve herkes ayrım gözetilmeksizin
yasanın koruyuculuğundan eşit olarak yararlanma hakkını taşır. Herkesin,
bu Bildirge'ye aykırı her türlü ayrıma ve bu tür ayrım gözetici işlemler
için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8: Her kişinin, kendisine Anayasa ya da yasa ile tanınan
temel haklara aykırı işlemlere karşı ilgili ulusal mahkemelerin etkin
koruyucu önlemlerinden yararlanma hakkı vardır.
Madde 9: Hiç kimse, keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulamaz, sürülemez.
Madde 10: Herkes, haklarının ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen
ve ceza niteliği taşıyan herhangi bir suçlamanın saptanmasında, davanın
bağımsız ve tarafsız bir mahkemece, tam bir eşitlikle, adil ve açık olarak
görülmesi hakkına sahiptir.
Madde 11: (1) Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine
gerekli bütün güvencenin sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile yasaca
suçlu olduğu saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
(2) Hiç kimse, gerçekleştiği sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre
suç oluşturmayan eylem ya da ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç
kimseye, suçun işlendiği sırada uygulanan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12: Hiç kimse, özel yaşamı, ailesi, konutu ya da yazışması
konularında keyfi müdahaleye, onuruna ve adına karşı saldırıya uğrayamaz.
Herkesin, bu müdahale ve saldırılara karşı yasa ile korunmaya hakkı vardır.
Madde 13: (1) Herkes, herhangi bir devletin sınırları içinde özgürce
dolaşma ve oturma hakkına sahiptir.
(2) Herkes, kendi ülkesi dahil herhangi bir ülkeden ayrılma ya da kendi
ülkesine yeniden dönme hakkına sahiptir.
Madde 14: (1) Herkesin, zulüm karşısında, başka ülkelere sığınma
hakkı vardır.
(2) Bu hak, adi bir suçla ya da Birleşmiş Milletler ilke ve amaçlarına
aykırı eylemlerle ilgili kovuşturmalar halinde, ileri sürülemez.
Madde 15: (1) Herkesin bir yurttaşlığa hakkı vardır.
(2) Hiç kimse, yurttaşlığından ya da yurttaşlığını değiştirme hakkından
keyfi bir biçimde yoksun bırakılamaz.
Madde 16: (1) Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, ırk, uyruk
ya da din bakımından hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın evlenme ve aile
kurma hakkına sahiptir. Söz konusu kişiler, evlenme konusunda, evlilik
süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit haklara sahiptirler.
(2) Evlenme ancak, evleneceklerin özgür ve tam rızası ile gerçekleştirilebilir.
(3) Aile toplumun doğal ve temel öğesidir ve toplum ve devletçe korunur.
Madde 17: (1) Herkesin, tek başına ya da başkalarıyla birlikte
mal ve mülk edinme hakkı vardır.
(2) Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılamaz.
Madde 18: Herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır;
bu hak din ya da inanç değiştirme; dinini ya da inancını tek başına ya
da topluca, açık ya da özel olarak öğretim, uygulama, tapınma ve anma
bağlamında açığa vurma özgürlüğünü içerir.
Madde 19: Herkesin düşün ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır; bu
özgürlük düşüncelerinden dolayı rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz
konusu olmaksızın bilgi ve düşünceleri her araçta arama, elde etme ve
yayma hakkını içerir.
Madde 20: (1) Herkesin barışcıl biçimde toplanma ve dernek kurma
özgürlüğü vardır.
(2) Hiç kimse bir derneğe girmeğe zorlanamaz.
Madde 21: (1) Herkesin, doğrudan ya da özgürce seçilmiş kişiler
aracılığıyla ülkesinin kamu yönetimine katılma hakkı vardır.
(2) Herkes ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak yararlanma hakkına
sahiptir.
(3) Halkın iradesi, hükümet erkinin temelidir; bu irade, gizli ya da buna
denk bir yöntemle yapılacak ve genel ve eşit oy verme yoluyla gerçekleşecek
olan dönemsel ve dürüst seçimle belirir.
Madde 22: Her kişinin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe;
onuru için ve kişiliğinin özgürce gelişmesi için zorunlu olan ekonomik,
toplumsal ve kültürel hakların, ulusal çaba ve uluslararası işbirliği
yoluyla ve her devletin örgütleriyle ve kaynaklarıyla orantılı olarak
gerçekleştirilmesine hakkı vardır.
Madde 23: (1) Herkesin çalışmaya, işini özgürce seçmeye, adil ve
elverişli çalışma koşullarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır.
(2) Herkesin hiçbir ayrım gözetilmeksizin, eşit çalışma karşılığı eşit
ücrete hakkı vardır.
(3) Çalışan herkesin, kendisine ve ailesine insanlık onuruna uygun bir
yasayış sağlayan, gerekirse her türlü sosyal güvenlik araçlarıyla da desteklenen
bir ücrete hakkı vardır.
(4) Herkesin, çıkarlarının korunması için başkaları ile birlikte sendika
kurmaya ve kurulu bir sendikaya katılmaya hakkı vardır.
Madde 24: Herkesin, çalışma saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması
ve belirli aralıklarla ücretli izin dahil olmak üzere, dinlenme ve boş
zamanlarını değerlendirme hakkı vardır.
Madde 25: (1) Herkesin gerek kendisi, gerek ailesi için yiyecek,
giyecek, konut, sağlıksal bakım, gerekli toplumsal hizmetler de içinde
olmak üzere sağlığına ve esenliğine uygun bir yaşam düzeyine; işsizlik,
hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılıkta ya da geçim olanaklarından kendi
iradesi dışında yoksul kaldığı başka durumlarda, güvenliğe hakkı vardır.
(2) Analık ve çocukluk özel bakım ve yardım hakkı doğurur. Bütün çocuklar,
ister evlilik içinde, ister evlilik dışında doğsunlar, eşit sosyal güvenlikten
yararlanırlar.
Madde 26: (1) Herkesin eğitim hakkı vardır. Eğitim hiç olmazsa
ilk ve temel eğitim evrelerinde parasız olmalıdır. İlk eğitim zorunludur.
Teknik ve mesleki eğitimden herkes yararlanabilmeli ve yüksek öğretim,
başarıya göre, herkese tam bir eşitlikle açık olmalıdır.
(2) Eğitim, insan kişiliğinin tam gelişmesini, insan haklarıyla temel
özgürlüklere saygının güçlenmesini amaç olarak almalıdır. Eğitim bütün
uluslar, ırklar ve dini topluluklar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu
güçlendirmeli ve Birleşmiş Milletler'in barışın sürdürülmesi yolundaki
çalışmalarını geliştirmelidir.
(3) Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türü için öncelikli seçme hakkına
sahiptir.
Madde 27: (1) Herkes, toplumun kültürel etkinliklerine özgürce
katılma, güzel sanatları tatma, bilim alanındaki ilerlemelerden ve bunların
nimetlerinden yararlanma hakkına sahiptir.
(2) Herkesin, sahibi bulunduğu her türlü bilim, yazın ya da sanat yapıtlarından
kaynaklanan ahlaki ve maddi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28: Herkesin, bu Bildirge'de yer alan hak ve özgürlüklerin
tam olarak uygulanmasını sağlayacak bir toplumsal ve uluslararası düzene
hakkı vardır.
Madde 29: (1) Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine
olanak sağlayan topluluğa karşı ödevleri vardır.
(2) Herkes, haklarını kullanmak ya da özgürlüklerinden yararlanmak konusunda,
salt başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınmasını ve bunlara saygı
gösterilmesini sağlamak amacıyla ve demokratik bir toplumda törenin, düzenin
ve genel esenliğin haklı gereklerini karşılamak için yasa ile saptanmış
olan sınırlamalara bağlıdır.
(3) Bu hak ve özgürlükler, hiçbir biçimde, Birleşmiş Milletler'in amaç
ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30: Bu Bildirge'nin hiçbir unsuru, içinde açıklanan hak ve
özgürlüklerin bir devlet, topluluk ya da bireyce ortadan kaldırılmasını
amaçlayan bir etkinlik ya da girişime hak verir biçimde yorumlanamaz.
©2001 T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü Bilgi İşlem Daire Başkanlığı
Tüm hakları saklıdır.